Bác sĩ Hà Hải Nam,Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1,cho biết ung thư đại trực tràng thường bắt đầu âm thầm,không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu. Đến khi bệnh tiến triển,triệu chứng có thể xuất hiện như đầy bụng,rối loạn tiêu hóa,đi ngoài ra máu,phân chuyển màu hoặc bị táo bón xen kẽ tiêu chảy. Nếu để muộn,người bệnh có thể gặp biến chứng nguy hiểm như tắc ruột,thủng đại tràng hay xuất huyết tiêu hóa.

Theo thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan) năm 2020,Việt Nam có hơn 14.000 ca mắc mới và hơn 7.500 ca tử vong do ung thư đại trực tràng. Đáng lo ngại,bệnh đang có xu hướng gia tăng ở nhóm tuổi 30-40,thậm chí dưới 20 tuổi.

"Trong đó,chế độ ăn không khoa học trở thành yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư,thậm chí khiến bệnh tiến triển nhanh hơn",bác sĩ Nam nói.

Đầu tiên,chế độ ăn nhiều thịt đỏ,thịt chế biến sẵn,ít rau quả là thói quen gây hại sức khỏe,tiếp tay cho ung thư tiêu hóa. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã đưa thịt đỏ,đặc biệt là thịt chế biến ở nhiệt độ cao như chiên hay nướng vào nhóm 2A,tức là "có thể gây ung thư cho con người".

Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng việc tiêu thụ thịt đỏ hay thịt chế biến sẵn nhiều lần mỗi tuần làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư tiêu hóa. Ví dụ,chỉ cần ăn 100g thịt đỏ mỗi ngày đã có thể tăng nguy cơ ung thư lên 17%. Nếu thêm 50g thịt chế biến sẵn hàng ngày (như xúc xích,thịt xông khói),nguy cơ này sẽ thêm 18%. Các chất bảo quản thường dùng trong thịt chế biến sẵn như nitrat,nitrit khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành hợp chất gây ung thư. Một nghiên cứu từ Singapore cũng cho thấy những thực phẩm chế biến giàu đường và chất béo còn sản sinh ra hợp chất methylglyoxal,tác động đến gene chống khối u và tăng nguy cơ mắc ung thư.

Lạm dụng thức ăn chiên,nướng nhiều lần,sử dụng thực phẩm ôi thiu,quá hạn,hay lạm dụng gia vị không đảm bảo an toàn cũng là những yếu tố nguy hiểm. Nướng đồ ăn trên than hoa,than củi cũng gây độc.

Chế độ ăn mặn cũng là yếu tố nguy cơ. Thực tế,người Việt Nam đang tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày,cao gần gấp hai lần so với khuyến cáo của WHO về mức tiêu thụ có lợi cho sức khỏe.

Mọi người không nên lạm dụng thịt đỏ,không ăn quá nhiều đồ chiên rán,dầu mỡ. Ảnh: Linh Linh

Theo Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho biết,Việt Nam là một trong 10 nước có người dân lười vận động nhất thế giới. Nghiên cứu của Cục Y tế dự phòng,Bộ Y tế,30% người Việt trưởng thành thiếu vận động thể lực. Tố chất về thể lực,sức bền và sức mạnh của thanh thanh niên Việt Nam xếp vào mức kém so với tiêu chuẩn.

Tình trạng trẻ hóa người nghiện thuốc lá,nhất là loại thế hệ mới như thuốc lá điện tử,thuốc lá nung nóng là nguyên nhân gây bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO),hút thuốc lá gây nhiều bệnh mạn tính và nan y. Trong khói thuốc lá có khoảng 7.000 chất hóa học,bao gồm 69 chất gây ung thư và là nguyên nhân gây ra 25 nhóm bệnh khác nhau,như 11 loại ung thư,các bệnh về tim mạch,hô hấp,ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Ước tính,cứ hai người hút thuốc lá thì một người sẽ chết sớm,trong đó 1/2 số ca tử vong xảy ra ở tuổi trung niên.

Bên cạnh chế độ ăn uống,các yếu tố khác như tuổi tác,tiền sử viêm ruột mạn tính,xạ trị vùng bụng,hoặc gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng,đa polyp tuyến,cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Khoảng 5% trường hợp liên quan đến đột biến gene như hội chứng Lynch.

Ung thư đại trực tràng có thể liên quan đến một số yếu tố như bệnh viêm ruột (bệnh Crohn,viêm loét đại tràng),yếu tố di truyền từ gia đình.

Bác sĩ khuyến cáo mọi người có thể giảm nguy cơ ung thư bằng những thay đổi nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Ăn nhiều rau củ,trái cây,ngũ cốc nguyên hạt,hạn chế thịt đỏ và đặc biệt nói không với thịt chế biến sẵn. Tăng cường vận động và duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày sẽ không chỉ giúp cơ thể khỏe hơn mà còn đẩy lùi nguy cơ ung thư hiệu quả.

Nên sàng lọc định kỳ để phát hiện sớm polyp tiền ung thư. Nếu cắt bỏ polyp kịp thời,nguy cơ ung thư giảm tới 90%. Theo khuyến cáo Hiệp hội Ung thư Mỹ,người từ 45 tuổi nên sàng lọc dù không có triệu chứng. Với người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử cá nhân ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại trực tràng,gia đình ung thư đại trực tràng,bệnh ruột viêm,tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu),cần sàng lọc sớm hơn,thậm chí từ 20-30 tuổi.

Thùy An